Zachowania impulsywne
DSM-5-TR opisuje impulsywność w co najmniej dwóch obszarach niosących ryzyko szkody, np. wydatki, seks, substancje, niebezpieczna jazda lub napady objadania się. Samookaleczenie ocenia się oddzielnie.
Jak można tego doświadczać
Gdy napięcie sięga szczytu, potrzeba natychmiastowej ulgi przejmuje kontrolę. Pomaga na chwilę, a potem zostawia nowy problem.
Po kłótni możesz szybko kupić coś, na co trudno ci sobie pozwolić. Przez chwilę napięcie słabnie, ale później dochodzą zmartwienia związane z wydatkiem. Jeśli znasz podobny przebieg z innych sytuacji, warto opisać zarówno ulgę, jak i późniejsze skutki.
Czym to się różni od codziennych doświadczeń
Każdemu zdarza się działać pod wpływem impulsu. Przy tym wzorcu działanie daje chwilową ulgę w trudnym uczuciu, ale niesie ryzyko i może pozostawić żal, który utrudnia kolejne chwile.
Co może się za tym kryć
Działanie pod wpływem impulsu może być próbą szybkiej ulgi. To, że na chwilę pomaga, sprzyja powtarzaniu. Jeśli impulsywność jest obecna od dzieciństwa, warto omówić też ADHD.
W jakich innych sytuacjach to występuje
W ADHD impulsywność pojawia się od dzieciństwa i w różnych sytuacjach. Może też występować w epizodach dwubiegunowych, przy używaniu substancji lub w zaburzeniach odżywiania.
Diagnozę stawia wykwalifikowany specjalista. Bierze pod uwagę długotrwały wzorzec w kilku obszarach, jego wpływ na życie codzienne oraz inne możliwe wyjaśnienia.
Co możesz wypróbować
Odczekaj dziesięć minut, zanim zadziałasz. Zauważ, gdzie w ciele czujesz impuls oraz jak narasta i opada. W tym czasie utrudnij sobie działanie, np. zamknij aplikację albo odłóż kartę w inne miejsce.
Jak zrozumieć działanie, którego żałuję?Jak poruszyć ten temat ze specjalistą
W rozmowie podaj, co poprzedziło impuls, jak szybko pojawiło się działanie i jakie były konsekwencje. Powiedz, czy zdarza się to również w spokojniejszych chwilach. Jeśli w tym czasie zmieniły się sen lub energia albo pojawił się alkohol czy inne substancje, wspomnij o tym.
Kiedy jest mi źle, robię pod wpływem impulsu rzeczy, które potem mi szkodzą. Czy to może mieć związek z emocjami, ADHD lub z jednym i drugim?
Wybierz kolejny krok
Odpowiedz na 27 pytań o to, jak często zdarzały ci się te doświadczenia w ostatnich 12 miesiącach. Kolejnych pięć pytań dotyczy twojej sytuacji. Test jest dla osób od 18. roku życia. Możesz pominąć dowolne pytanie.
Pozostałe obszary objawów
Źródła pierwotne
Streszczamy te źródła w celach edukacyjnych. Możesz sięgnąć do oryginałów, a osobiste pytania omówić ze specjalistą.
Ten przewodnik pomaga zrozumieć własne doświadczenia. Nie stawia diagnozy ani nie zastępuje oceny specjalisty.