Om een patroon te begrijpen kijk je naar wat er gebeurt, hoelang het speelt, in welke situaties het voorkomt en welke invloed het op je dagelijks leven heeft. Deze uitleg helpt je woorden te vinden voor wat je opmerkt.
Een lijst helpt om ervaringen onder woorden te brengen. Voor een diagnose beoordeelt een bevoegde ggz-professional het patroon als geheel, de duur, situaties, gevolgen voor het dagelijks leven en de veiligheid, andere zorgbehoeften en mogelijke verklaringen. NICE noemt gestructureerd klinisch onderzoek als onderdeel van de diagnostiek.
NICE QS88De DSM-5-TR is de tekstherziening van het diagnostisch handboek van de American Psychiatric Association. De criteria en klinische toelichting helpen getrainde professionals bij hun beoordeling.
De test met tien vragen kan aanleiding zijn voor uitgebreider onderzoek. Het aantal antwoorden staat los van de DSM-diagnose. Vrijwillige persoonlijke vragen helpen om omstandigheden en vervolgstappen vast te leggen.
American Psychiatric Association · DSM-5-TREen zorgverlener kijkt of een patroon lang bestaat, in uiteenlopende situaties terugkomt, spanning of beperkingen geeft en past bij je geschiedenis en huidige omstandigheden. Andere aandoeningen, middelen, medicijnen, lichamelijke gezondheid of tijdelijke omstandigheden kunnen ook meespelen.
Vertel naast moeilijke momenten ook wanneer de ervaring ontbreekt of anders is.
NICE CG78Deze voorbeelden in gewone taal zijn gebaseerd op professionele en publieke gezondheidsinformatie. Mensen herkennen verschillende combinaties en kunnen er meer of minder last van hebben.
Scheiding, afwijzing of onzekerheid in een belangrijke relatie kan een sterke drang oproepen om te voorkomen dat iemand weggaat of om contact te herstellen.
Je kunt bijvoorbeeld herhaaldelijk om bevestiging vragen of sterk reageren op gewijzigde plannen. Eén reactie is onvoldoende voor een diagnose.
Een hechte relatie kan in korte tijd van heel veilig naar teleurstellend, onveilig of vol conflicten voelen.
Vertrouwen en nabijheid kunnen plots veranderen. Relatieproblemen hebben veel mogelijke oorzaken en vragen om context.
Je beeld van wie je bent, wat je belangrijk vindt of waar je naartoe wilt kan ineens veranderen of moeilijk vast te houden zijn.
Dat kan gaan om veranderingen in doelen, waarden of hoe je over jezelf denkt. Jezelf ontdekken of veranderen hoort ook bij het leven.
Na een heftige emotie kun je iets doen dat risico’s meebrengt of waar je later spijt van hebt.
Voorbeelden gaan over uitgaven, middelen, rijden, eten of seks. Een zorgverlener kijkt ook naar stemmingsepisodes en andere verklaringen.
Bij zelfbeschadiging, gedachten aan zelfdoding, dreigen, voorbereiden of een poging is een direct gesprek over veiligheid nodig.
Speelt dit nu of kun je jezelf niet veilig houden, schakel dan nu crisishulp in. Wacht niet op een testuitslag.
Verdriet, angst, prikkelbaarheid of andere emoties kunnen snel hevig worden en langzaam afnemen.
Een zorgverlener vraagt wanneer het gebeurt, wat eraan voorafgaat, hoelang het duurt, hoe je slaapt, hoeveel energie je hebt en welke gevolgen je merkt.
Je kunt je herhaaldelijk leeg, gevoelloos, los van jezelf of zonder houvast voelen.
Leegte komt ook voor bij depressie, trauma, eenzaamheid, rouw en andere ervaringen.
Boosheid kan heel sterk of plotseling zijn en lastig te uiten zonder gevolgen voor relaties of veiligheid.
Een zorgverlener onderzoekt wat er vóór, tijdens en na de boosheid gebeurt.
Onder grote stress kun je kort ongewoon wantrouwig worden of het gevoel krijgen dat jij of je omgeving niet echt is.
Ook trauma, middelen, slaapgebrek, medische problemen en andere aandoeningen kunnen bijdragen. Dit verdient zorgvuldig onderzoek.
Wat er aan de buitenkant hetzelfde uitziet kan verschillende oorzaken en betekenissen hebben. Deze vragen helpen om naar de situatie te kijken.
In een verzonnen voorbeeld zegt iemand: ‘Ik werd onrustig toen een vriend afzegde. Ik dacht dat diegene boos op me was, keek steeds opnieuw naar mijn berichten en lag die avond wakker.’ Dit vertelt wat er gebeurde, hoe die persoon het opvatte, wat die deed en wat het gevolg was. Frequentie, voorgeschiedenis en andere omstandigheden verdienen nog aandacht.
Je kunt toevoegen: ‘Het begon deze maand na een moeilijke verhuizing. Op mijn werk heb ik dit meestal niet.’ Of: ‘Het gebeurt al jaren in verschillende relaties.’ De twee situaties vragen om andere vragen, ook bij dezelfde screeningsscore.
Kies één gebeurtenis die merkbaar invloed had op je dag. Schrijf op wat eraan voorafging, wat je voelde en deed, en wanneer het beter ging. Je kunt ook vertellen over een vergelijkbare situatie waarin je er gemakkelijker mee omging. Vraag hoe het onderzoek verloopt, wat er in het eerste gesprek aan bod kan komen en waar je tijdens het wachten terechtkunt. Je kunt aangeven als je ergens nog niet over wilt praten. Deze uitleg helpt om je voor te bereiden. De gids stelt geen diagnose en vervangt geen beoordeling door een professional.
WerkbladenEen online reflectiesamenvatting helpt om waarnemingen te ordenen. Voor een diagnose is professioneel onderzoek nodig.